นักศึกษามหาวิทยาลัยราชภัฏภูเก็ต (PKRU) “ทีม เดอะหอย” จาก 4 สาขาวิชา ประกอบด้วย นิเทศศาสตร์ ภาษาไทย เทคโนโลยีอาหาร และทัศนศิลป์ แท็กทีมสร้างผลงานในโครงการ “หอยพง แปรรูปสร้างคุณค่า และมูลค่าสู่ชุมชน” เข้าตาคณะกรรมการจากโครงการออมสิน ยุวพัฒน์รักษ์ถิ่น ประจำปี 2566 เลือกให้เป็นผลงานนักศึกษาเพื่อการพัฒนาชุมชนท้องถิ่น รางวัล “The Best” ระดับมหาวิทยาลัย เข้าสู่รอบชิงชัยมหาวิทยาลัยระดับประเทศ

สำหรับผลงานสร้างสรรค์โดยทีมนักศึกษา PKRU เกิดขึ้นจากความร่วมมือกับ องค์การบริหารส่วนตำบลหล่อยูง อ.ตะกั่วทุ่ง จ.พังงา และธนาคารออมสิน ลงพื้นทำการศึกษา “บ้านบางจัน” ชุมชนที่อุดมด้วยหอยกะพง อาหารทะเลจากภูมิปัญญาชาวบ้านอันดามัน แต่ด้วยต้นทุนกับราคาขายไม่สัมพันธ์กัน จึงเป็นที่มาของปัญหาที่ “เดอะหอย” เข้าไปช่วย “คิด-วางแผน-ดำเนินงาน-จำหน่าย-ต่อยอด” ในรูปแบบของอาหารแปรรูป หอยพงสามรส ข้าวเกรียบพร้อมทอด และข้าวเกรียบพร้อมทาน รวมถึงเปลือกหอยพงที่นำไปย่อยจนกลายเป็นปุ๋ยปรับสภาพดิน ด้วยความเข้มแข็งของชุมชนจึงทำให้การเริ่มต้นจาก “ต้นน้ำ” เป็นไปอย่างเข้มแข็ง แข็งแรง สร้างคุณค่า และมูลค่าให้หอยพงได้อย่างยั่งยืน

ประเด็นที่ “เดอะหอย” ได้จากการศึกษาชุมชน

ทะเลบ้านบางจันเป็นพื้นที่ที่พบว่ามีหอยกะพงจำนวนมาก แต่กว่าจะหาหอยกะพงมาขายหรือทำอาหารต้องใช้ระยะเวลาพอสมควร เริ่มต้นจากการออกเรือไปหาพื้นที่ที่มีหอยพงอาศัยอยู่ ซึ่งมีหมุดหมายเป็นไม้ปักไว้ ส่วนใหญ่จะเป็นช่วงเวลาน้ำลด หากเป็นช่วงน้ำลึกต้องดำน้ำลงไปงมหอยขึ้นมา เมื่อได้หอยกะพงมากพอแล้วก็นำไปร่อนในตาข่ายเพื่อให้ดินโคลนหลุดออกจากตัวหอย เมื่อล้างตัวหอยจนสะอาดก็สามารถนำไปขายในราคากิโลกรัมละ 20 บาท หากมีการแกะเปลือกหอยออกจะขายได้ในราคากิโลกรัมละประมาณ 50 บาท อย่างไรก็ตามหากมีการจ้างแกะเปลือกหอยกะพง จะมีการว่าจ้างตามปริมาณของหอยที่แกะได้ คือ กระป๋อง (กระป๋องใส่นมแบบโบราณ) 5 บาท เมื่อพิจารณาราคาของหอยพงที่ขายได้กับค่าแรงของชาวประมง รวมถึงค่าน้ำมันเรือ ชาวประมงบอกว่า ไม่คุ้มค่ากับต้นทุน ทั้งนี้เพราะหอยพงมีขนาดเล็ก และไม่สามารถเก็บไว้ได้นาน หากเก็บไว้เกิน 1 วัน ตัวหอยจะฝ่อ รสชาติไม่อร่อย และขายไม่ได้ ดังนั้น หอยพงจึงมีราคาขายไม่สูง ไม่คุ้มทุน ทำให้รายได้ไม่เพียงพอกับรายจ่าย ด้วยเหตุนี้สมาชิกกลุ่มประมงพื้นบ้านอนุรักษ์บ้านบางจัน จึงเห็นว่าควรมีการหาวิธีการหรือนวัตกรรมในการแปรรูปหอยพงให้มีมูลค่าเพิ่มขึ้น โดยจัดทำเป็นผลิตภัณฑ์ที่มีรูปแบบที่น่าสนใจ ตอบโจทย์ผู้บริโภค เป็นการสร้างรายได้ให้แก่สมาชิกในกลุ่มได้อย่างเหมาะสม และคุ้มค่ากับต้นทุน

สิ่งที่ได้ “เดอะหอย” ได้ลงไปเปลี่ยนแปลงวิถีหอยพงในชุมชน

- ศึกษาคุณลักษณะของหอยพง และแปรรูปหอยพง เป็นการศึกษาว่าหอยพงมีคุณลักษณะ อย่างไร เพื่อนำไปสู่รูปแบบการแปรรูปที่เหมาะสม กระบวนการนี้คณะทำงานจากสาขาวิชาเทคโนโลยีการอาหารได้นำหอยพงจากชุมชนบ้านบางจันไปเข้าสู่กระบวนการทดลองแปรรูปหลากหลายรูปแบบ โดยสรุปว่าหอยพงควรแปรรูปเป็น 3 ลักษณะ ได้แก่ หอยพงสามรส ข้าวเกรียบพร้อมทอด ข้าวเกรียบพร้อมทาน นอกจากนี้ยังเห็นว่าเปลือกหอยพงซึ่งมีอยู่จำนวนมากควรแก่การนำมาแปรรูปเพื่อให้เกิดมูลค่าเพิ่ม จึงนำเปลือกหอยพงไปเข้าสู่กระบวนการทดลอง โดยได้ข้อสรุปว่าควรนำมาย่อยสลายเพื่อให้กลายเป็นปุ๋ยใช้ปรับสภาพดินสำหรับการเพาะปลูก เป็นการทำงานโดยยึดหลัก Zero Waste คือลดขยะให้เหลือศูนย์

- สาธิต และสอนการแปรรูปหอยพงแก่ชุมชน เมื่อมีวิธีการหรือสูตรการแปรรูปหอยพงทั้งในส่วนของอาหาร และปุ๋ยปรับสภาพดินแล้ว คณะทำงานทั้งในส่วนของอาจารย์ และนักศึกษา ได้ลงพื้นที่เพื่อสาธิตและสอนการแปรรูปหอยพงให้แก่สมาชิกในกลุ่ม โดยมีการเรียนรู้และลงมือปฏิบัติอย่างจริงจัง -เรียนรู้ ปรับปรุงสูตรการทำหอยพงแปรรูป เพื่อให้การแปรรูปหอยพงเป็นไปได้อย่างถูกต้องตามสูตรที่คณะทำงานได้คิดค้น จึงมีการติดตามการดำเนินงานของสมาชิกในกลุ่มอย่างต่อเนื่อง เพื่อให้ผลิตภัณฑ์แปรรูปหอยพงมีคุณภาพ สามารถจำหน่ายได้และเป็นที่ต้องการของตลาด

-คิดต้นทุน ราคาขาย เมื่อสามารถผลิตสินค้าได้แล้ว คณะทำงานต้องคิดต้นทุน ราคาขายให้แก่สมาชิกในกลุ่ม การดำเนินการขั้นตอนนี้ได้เชิญวิทยากรผู้มีความรู้ และมีความประสบการณ์ด้านบัญชี และด้านการตลาดมาถ่ายทอดองค์ความรู้ด้านการคิดต้นทุน ราคาขายให้แก่คณะทำงาน เพื่อนำความรู้ไปถ่ายทอดแก่สมาชิกในกลุ่ม จนได้บทสรุปเรื่องราคาขายที่ชัดเจน รวมถึงการจัดสรรงบประมาณที่ได้จากการขายให้แก่สมาชิก นอกจากนี้ยังมีเจ้าหน้าที่จากธนาคารออมสินภาค 16 มาให้ความรู้เกี่ยวกับการทำบัญชีรายรับ

-รายจ่าย และความรู้ด้านการเงินแก่นักศึกษา สมาชิกในกลุ่ม และบุคคลทั่วไปที่ให้ความสนใจเข้าร่วมพัฒนาตนเอง เพื่อให้นักศึกษา สมาชิกในกลุ่ม ได้นำความรู้ไปบริหารจัดการบัญชีรายรับ-รายจ่ายของกลุ่มอย่างเป็นระบบและเกิดความยั่งยืนต่อไป ภายใต้แนวคิด “ซื้อจด จ่ายจด โดยการทำบัญชีที่มีประสิทธิภาพสู่ความยั่งยืน”

-สอนเทคนิคการเล่าเรื่อง เทคนิคการขาย และช่องทางการขาย เป็นการให้ความรู้แก่สมาชิกในกลุ่มเรื่องการเล่าเรื่องเพื่อนำเสนอสินค้าแปรรูปหอยพงว่ามีความโดดเด่นจากที่อื่น ๆ อย่างไร เป็นการสร้างคุณค่า และมูลค่าให้แก่สินค้า รวมถึงการให้ความรู้เกี่ยวกับการขาย ช่องทางการขายที่สามารถสร้างแรงจูงใจ และสร้างยอดขายที่ดี

-สร้างช่องทางการประชาสัมพันธ์ เป็นการสร้างเพจเพื่อประชาสัมพันธ์ข้อมูลสินค้า ความเป็นไปความเคลื่อนไหวของกลุ่ม สร้างยอดติดตาม โดยคณะทำงานได้ให้ความรู้เรื่องการดูแลเพจ การสร้างแอดมินจากสมาชิกในกลุ่มให้สามารถทำหน้าที่นำเสนอข้อมูลข่าวสาร รวมถึงการนำเสนอสินค้าผ่านเพจกลุ่มประมงพื้นบ้านอนุรักษ์บ้านบางจัน

-จำหน่าย เป็นการนำหอยพงแปรรูปไปจำหน่ายในงานต่าง ๆ ของชุมชน และการขายผ่านช่องทางออนไลน์ นอกจากนั้นในการประกวดแข่งขันในปีนี้ PKRU ยังได้ส่งผลงานพัฒนาชุมชนเข้าร่วมเพิ่มเติมอีกได้แก่ โครงการการท่องเที่ยวเชิงนิเวศวิถีชุมชนเพื่อการเรียนรู้บ้านสาคู / โครงการ "สะบัดเทียน สกัดภูมิปัญญา รังสรรค์ศิลปะบนผืนผ้าบาติก" / โครงการพัฒนาศูนย์การเรียนรู้ภูมิปัญญาสมุนไพร กลุ่มวิสาหกิจชุมชนท่องเที่ยวเชิงเกษตรบ้านโตนดินใน อโรคยา โอชารส / และโครงการภูมิปัญญาผ้าปักษ์ใต้ สู่...หมอนอิงใจอิงกายอันดามัน ติดตามความเคลื่อนไหวของ “เดอะหอย” นักศึกษาจาก PKRU ในการแข่งขัน ออมสิน ยุวพัฒน์ รอบระดับประเทศได้ทาง www.facebook.com/pkrupage
Content : ฝ่ายสื่อสารองค์กร มหาวิทยาลัยราชภัฏภูเก็ต